Ölçüm sorusunu ve hata sınıflarını tanımlamak
Ölçüme başlamadan önce yazılması gereken belgeyi kurar: hangi görev ölçülüyor, kullanıcı neyi başarı sayıyor ve hangi başarısızlık türleri birbirinden ayrı tutulacak. Hata sınıflarının ayırt edici ölçütle nasıl tanımlandığını gösterir.
BU DERSİN SONUNDA
- Bir ürün davranışını ölçülebilir bir değerlendirme sorusuna çevirmek
- Uydurma, konu dışına çıkma ve eksik yanıt gibi hata sınıflarını ayırt etmek
- Her hata sınıfı için ayırt edici bir etiketleme ölçütü yazmak
- Hangi hata sınıfının önce ölçüleceğine gerekçeli karar vermek
- 1
Teori
Kavramın çalışma mantığı
- 2
Örnek
Gerçek bir senaryo üzerinde gösterim
- 3
Lab
Uygulamalı alıştırma
- 4
Test
Kısa ölçüm
- 5
Proje
Rotadaki projeye katkı
Kısa cevap
Değerlendirme, ölçüt seçmekle değil soruyu yazmakla başlar. Bir ölçüm sorusu dört şeyi adıyla söyler: hangi görev ölçülüyor, kullanıcı hangi sonucu başarı sayıyor, yanıtın kabul edilmesi için hangi koşulların birlikte sağlanması gerekiyor ve hangi başarısızlık türleri birbirinden ayrı tutulacak. Bu belge yoksa elinizdeki her sayı, neyi ölçtüğü belirsiz bir sayıdır.
Teori: tek kalite puanı neden yön göstermez#
Dil modeli çıktısında "doğruluk" kendi başına tanımsız bir sözcük. Aynı yanıt bir özet görevinde kabul edilebilirken sözleşme sorusunda reddedilir, çünkü iki görevin kabul koşulu farklıdır. Ölçüt görevden ve kullanıcının o görevden beklediği sonuçtan türer; tersi değil. Önce ölçüt seçip sonra göreve uydurmak, ölçümü elinizdeki aracın ölçebildiği şeye daraltır.
Tek bir kalite puanı ikinci bir sorun üretir: yönü siler. Puan düştüğünde elinizdeki tek bilgi "kötüleşti" olur. Oysa iyileştirme kararı hata sınıfına göre farklı katmana dokunur: kaynakta karşılığı olmayan bir iddia geri getirme ve istem işidir, biçim ihlali çıktı şeması işidir, gereksiz reddetme politika metni işidir. Sınıflar ayrı ölçülmediğinde bu katmanlar tek sayının arkasında birbirini gizler.
Sınıfları ayırmanın bedeli etiketleme yükünün artmasıdır; bu yüzden sınıf sayısı elle etiketlenebilir bir aralıkta tutulur. Bir sınıfın listede yer alması için tek ölçüt vardır: ihlali görüldüğünde farklı bir düzeltme eylemine karşılık gelmeli. Aynı düzeltmeye çıkan iki sınıf tek sınıftır; hiçbir düzeltmeye çıkmayan sınıf ise ölçüm değil şikayet başlığıdır.
Ölçüm sorusunun beş bileşeni#
- 01Görev: hangi girdiyle hangi çıktının üretilmesi ölçülüyor. Tek cümle, tek görev.
- 02Beklenti: kullanıcı bu çıktıyı hangi durumda işine yarar sayar ve bu kararı kim verir.
- 03Kabul koşulu: yanıtın geçmiş sayılması için birlikte sağlanması gereken koşullar.
- 04Hata sınıfları: kabul koşulunun hangi yolla ihlal edildiğini birbirinden ayıran adlar.
- 05Kapsam dışı: bu ölçümün bilerek ölçmediği şeyler; sonradan tartışma çıkmasın diye yazılır.
Örnek: hata sınıfları birbirine karışmaz#
| Hata sınıfı | Ayırt edici ölçüt | Görünen belirti | İlk bakılacak katman |
|---|---|---|---|
| Desteksiz iddia | İddianın karşılığı verilen kaynakta hiç yok | Atıf var, gösterilen pasajda o bilgi yok | Geri getirme ve istem |
| Yanlış atıf | İddia doğru ama gösterilen kaynak onu söylemiyor | Kaynak listesi metinle uyuşmuyor | Atıf üretme adımı |
| Konu dışına çıkma | Yanıt tanımlı kapsamın dışındaki bir alana geçiyor | Genel geçer öğüt, ürün dışı öneri | Kapsam tanımı ve sistem istemi |
| Eksik yanıt | Sorunun bir bileşeni hiç cevaplanmamış | Çok parçalı soruda tek parça yanıt | İstem biçimi ve bağlam bütçesi |
| Biçim ihlali | Çıktı sözleşilen şemaya uymuyor | Ayrıştırıcı hatası, zorunlu alan boş | Çıktı şeması ve doğrulama |
| Gereksiz reddetme | Politikaya uygun istek reddedilmiş | Geçerli istek karşısında yardım etmeme | Politika metni ve koruma katmanı |
Tablodaki belirleyici sütun "ayırt edici ölçüt". İki etiketleyici aynı yanıtı okuyup farklı sınıf seçiyorsa sorun etiketleyicide değil, sınıf tanımındadır. Desteksiz iddia ile yanlış atıf bunun klasik örneği: ikisi de atıfla ilgilidir, ama biri bilginin kaynakta hiç bulunmaması, diğeri bilginin gösterilenden başka bir yerde bulunmasıdır. Ayrım yazıya dökülmediğinde ölçüm gürültüye döner.
Karar: hangi sınıf önce ölçülür#
- 1Zararı sırala
Her sınıfın kullanıcıya ve kuruma verdiği zararı yazın. Sessiz yanlış bilgi çoğu üründe görünür bir hatadan daha pahalıdır, çünkü kullanıcı onu fark etmeden kullanır; ayrıştırıcı hatası gürültülüdür ama geri dönüşü kolaydır.
- 2Sıklığı kaba tahmin et
Elinizdeki kayıtları okuyarak her sınıfın ne kadar sık göründüğünü not edin. Bu bir ölçüm değil, sıralama amaçlı kaba tahmindir ve belgede öyle etiketlenir.
- 3Ölçülebilirliğe bak
Sınıfın ihlali bir kontrol fonksiyonuyla doğrulanabiliyor mu, yoksa insan yargısı mı gerekiyor. Deterministik doğrulanabilen sınıf daha erken otomatikleşir, dolayısıyla daha ucuz ölçülür.
- 4Tek sınıfla başla
Zararı yüksek, kayıtlarda gözlenebilen ve tanımı en net sınıfı seçin. Ölçüm hattı bir sınıf üzerinde ayağa kalktıktan sonra ikinci sınıfı eklemek ucuzdur.
Sık yapılan hata#
Sahada en çok görülen yanılgı, ölçümü kullanıcı beğenisiyle karıştırmak. Başparmak sinyali bir memnuniyet göstergesidir: uçlarda toplanır, kayıtların küçük bir bölümünde bulunur ve hangi hata sınıfının tetiklendiğini söylemez. İkinci yanılgı, hata sınıflarını ölçüme başladıktan sonra sessizce yeniden adlandırmak. Tanım değiştiğinde eski etiketler yeni tanımın karşılığı olmaktan çıkar ve zaman serisi kırılır; sınıf tanımları bu yüzden sürümlenir ve her tanım değişikliği bir sürüm notu olarak kaydedilir.
LAB · UYGULAMALI ALIŞTIRMA
Tek sayfalık değerlendirme sorusu belgesi yazın
- 1Ürününüzden tek bir görev seçin; girdisini, beklenen çıktısını ve kullanıcının hangi sonucu başarı saydığını birer cümleyle yazın.
- 2Son iki haftanın kayıtlarından rastgele 30 oturum okuyun ve kusurlu bulduğunuz her yanıtın nesi kusurlu olduğunu kendi kelimelerinizle not edin.
- 3Notları gruplayarak en çok altı hata sınıfı adı türetin; her sınıf için "şu koşul varsa bu sınıf" biçiminde tek cümlelik ayırt edici ölçüt yazın.
- 4Aynı 30 oturumu bu ölçütlerle ikinci kez etiketleyin; hiçbir sınıfa girmeyen ve iki sınıfa birden giren vakaları ayrı işaretleyin.
- 5İşaretli vakaları okuyarak ölçüt cümlelerini yeniden yazın ve etiketlemeyi bir kez daha tekrarlayın; iki tur sonunda hâlâ belirsiz kalan vakaları, ölçütün yetmediği yerler olarak ayrı bir listede tutun.
- 6Görev, beklenti, kabul koşulu, hata sınıfları ve kapsam dışı başlıklarını tek sayfada birleştirin.
Beklenen çıktı
Ayırt edici ölçütleriyle en çok altı hata sınıfı ve kapsam dışı listesi içeren, otuz gerçek oturum üzerinde iki kez sınanmış tek sayfalık değerlendirme sorusu belgesi.
Sık sorulan sorular
Ölçüme başlamak için en az kaç örnek gerekir?
Sabit bir sayı yok; bu aşamada belirleyici olan örnek sayısı değil, sınıf tanımlarının ayırt ediciliği. Elle etiketleyebileceğiniz kadar örnekle başlayın, çünkü tanımlar oturmadan kümeyi büyütmek yalnızca yanlış tanımla etiketlenmiş büyük bir küme üretir. Örneklem büyüklüğünün asıl belirleyici olduğu yer, iki sürümü karşılaştırıp farkın gürültüden ayırt edilmesi gereken aşamadır.
Hata sınıflarını modele sordurup otomatik etiketletemez miyim?
Sonunda evet, ama sırası önemli. Bir yargıç modeli ancak insan etiketiyle uyumu ölçüldükten sonra ölçüm aracı sayılabilir; uyumu ölçmek için de elle etiketlenmiş bir tohum küme gerekir. Bu dersin çıktısı tam olarak o tohum kümenin yönergesidir.
Kapsam dışı listesi gerçekten gerekli mi?
Ölçüm sonuçları tartışıldığında en çok vakit alan konu, ölçülmediği halde ölçülmesi beklenen şeylerdir. Kapsam dışı listesi bu tartışmayı belgeye taşır ve bir sonraki ölçüm turunun gündemini hazır eder.
LEARN
Değerlendirme Mühendisi rotasına devam et
Dersler tek başına da okunabilir, ama sıralı ilerlemek önkoşul boşluklarını kapatır.
