İçeriğe atla
SinaptikLabAI KNOWLEDGE PLATFORM
DersOrta28 dakikaDeğerlendirme Mühendisi · 1. ders

Ölçüm sorusunu ve hata sınıflarını tanımlamak

Ölçüme başlamadan önce yazılması gereken belgeyi kurar: hangi görev ölçülüyor, kullanıcı neyi başarı sayıyor ve hangi başarısızlık türleri birbirinden ayrı tutulacak. Hata sınıflarının ayırt edici ölçütle nasıl tanımlandığını gösterir.

BU DERSİN SONUNDA

  • Bir ürün davranışını ölçülebilir bir değerlendirme sorusuna çevirmek
  • Uydurma, konu dışına çıkma ve eksik yanıt gibi hata sınıflarını ayırt etmek
  • Her hata sınıfı için ayırt edici bir etiketleme ölçütü yazmak
  • Hangi hata sınıfının önce ölçüleceğine gerekçeli karar vermek
  1. 1

    Teori

    Kavramın çalışma mantığı

  2. 2

    Örnek

    Gerçek bir senaryo üzerinde gösterim

  3. 3

    Lab

    Uygulamalı alıştırma

  4. 4

    Test

    Kısa ölçüm

  5. 5

    Proje

    Rotadaki projeye katkı

Kısa cevap

Değerlendirme, ölçüt seçmekle değil soruyu yazmakla başlar. Bir ölçüm sorusu dört şeyi adıyla söyler: hangi görev ölçülüyor, kullanıcı hangi sonucu başarı sayıyor, yanıtın kabul edilmesi için hangi koşulların birlikte sağlanması gerekiyor ve hangi başarısızlık türleri birbirinden ayrı tutulacak. Bu belge yoksa elinizdeki her sayı, neyi ölçtüğü belirsiz bir sayıdır.

Teori: tek kalite puanı neden yön göstermez#

Dil modeli çıktısında "doğruluk" kendi başına tanımsız bir sözcük. Aynı yanıt bir özet görevinde kabul edilebilirken sözleşme sorusunda reddedilir, çünkü iki görevin kabul koşulu farklıdır. Ölçüt görevden ve kullanıcının o görevden beklediği sonuçtan türer; tersi değil. Önce ölçüt seçip sonra göreve uydurmak, ölçümü elinizdeki aracın ölçebildiği şeye daraltır.

Tek bir kalite puanı ikinci bir sorun üretir: yönü siler. Puan düştüğünde elinizdeki tek bilgi "kötüleşti" olur. Oysa iyileştirme kararı hata sınıfına göre farklı katmana dokunur: kaynakta karşılığı olmayan bir iddia geri getirme ve istem işidir, biçim ihlali çıktı şeması işidir, gereksiz reddetme politika metni işidir. Sınıflar ayrı ölçülmediğinde bu katmanlar tek sayının arkasında birbirini gizler.

Sınıfları ayırmanın bedeli etiketleme yükünün artmasıdır; bu yüzden sınıf sayısı elle etiketlenebilir bir aralıkta tutulur. Bir sınıfın listede yer alması için tek ölçüt vardır: ihlali görüldüğünde farklı bir düzeltme eylemine karşılık gelmeli. Aynı düzeltmeye çıkan iki sınıf tek sınıftır; hiçbir düzeltmeye çıkmayan sınıf ise ölçüm değil şikayet başlığıdır.

Ölçüm sorusunun beş bileşeni#

  1. 01Görev: hangi girdiyle hangi çıktının üretilmesi ölçülüyor. Tek cümle, tek görev.
  2. 02Beklenti: kullanıcı bu çıktıyı hangi durumda işine yarar sayar ve bu kararı kim verir.
  3. 03Kabul koşulu: yanıtın geçmiş sayılması için birlikte sağlanması gereken koşullar.
  4. 04Hata sınıfları: kabul koşulunun hangi yolla ihlal edildiğini birbirinden ayıran adlar.
  5. 05Kapsam dışı: bu ölçümün bilerek ölçmediği şeyler; sonradan tartışma çıkmasın diye yazılır.

Örnek: hata sınıfları birbirine karışmaz#

Hata sınıfıAyırt edici ölçütGörünen belirtiİlk bakılacak katman
Desteksiz iddiaİddianın karşılığı verilen kaynakta hiç yokAtıf var, gösterilen pasajda o bilgi yokGeri getirme ve istem
Yanlış atıfİddia doğru ama gösterilen kaynak onu söylemiyorKaynak listesi metinle uyuşmuyorAtıf üretme adımı
Konu dışına çıkmaYanıt tanımlı kapsamın dışındaki bir alana geçiyorGenel geçer öğüt, ürün dışı öneriKapsam tanımı ve sistem istemi
Eksik yanıtSorunun bir bileşeni hiç cevaplanmamışÇok parçalı soruda tek parça yanıtİstem biçimi ve bağlam bütçesi
Biçim ihlaliÇıktı sözleşilen şemaya uymuyorAyrıştırıcı hatası, zorunlu alan boşÇıktı şeması ve doğrulama
Gereksiz reddetmePolitikaya uygun istek reddedilmişGeçerli istek karşısında yardım etmemePolitika metni ve koruma katmanı
Sınıf adları örnek; kendi kayıtlarınızdan türetilen adlar genellikle daha ayırt edicidir.

Tablodaki belirleyici sütun "ayırt edici ölçüt". İki etiketleyici aynı yanıtı okuyup farklı sınıf seçiyorsa sorun etiketleyicide değil, sınıf tanımındadır. Desteksiz iddia ile yanlış atıf bunun klasik örneği: ikisi de atıfla ilgilidir, ama biri bilginin kaynakta hiç bulunmaması, diğeri bilginin gösterilenden başka bir yerde bulunmasıdır. Ayrım yazıya dökülmediğinde ölçüm gürültüye döner.

Karar: hangi sınıf önce ölçülür#

  1. 1Zararı sırala

    Her sınıfın kullanıcıya ve kuruma verdiği zararı yazın. Sessiz yanlış bilgi çoğu üründe görünür bir hatadan daha pahalıdır, çünkü kullanıcı onu fark etmeden kullanır; ayrıştırıcı hatası gürültülüdür ama geri dönüşü kolaydır.

  2. 2Sıklığı kaba tahmin et

    Elinizdeki kayıtları okuyarak her sınıfın ne kadar sık göründüğünü not edin. Bu bir ölçüm değil, sıralama amaçlı kaba tahmindir ve belgede öyle etiketlenir.

  3. 3Ölçülebilirliğe bak

    Sınıfın ihlali bir kontrol fonksiyonuyla doğrulanabiliyor mu, yoksa insan yargısı mı gerekiyor. Deterministik doğrulanabilen sınıf daha erken otomatikleşir, dolayısıyla daha ucuz ölçülür.

  4. 4Tek sınıfla başla

    Zararı yüksek, kayıtlarda gözlenebilen ve tanımı en net sınıfı seçin. Ölçüm hattı bir sınıf üzerinde ayağa kalktıktan sonra ikinci sınıfı eklemek ucuzdur.

Sık yapılan hata#

Sahada en çok görülen yanılgı, ölçümü kullanıcı beğenisiyle karıştırmak. Başparmak sinyali bir memnuniyet göstergesidir: uçlarda toplanır, kayıtların küçük bir bölümünde bulunur ve hangi hata sınıfının tetiklendiğini söylemez. İkinci yanılgı, hata sınıflarını ölçüme başladıktan sonra sessizce yeniden adlandırmak. Tanım değiştiğinde eski etiketler yeni tanımın karşılığı olmaktan çıkar ve zaman serisi kırılır; sınıf tanımları bu yüzden sürümlenir ve her tanım değişikliği bir sürüm notu olarak kaydedilir.

LAB · UYGULAMALI ALIŞTIRMA

Tek sayfalık değerlendirme sorusu belgesi yazın

  1. 1Ürününüzden tek bir görev seçin; girdisini, beklenen çıktısını ve kullanıcının hangi sonucu başarı saydığını birer cümleyle yazın.
  2. 2Son iki haftanın kayıtlarından rastgele 30 oturum okuyun ve kusurlu bulduğunuz her yanıtın nesi kusurlu olduğunu kendi kelimelerinizle not edin.
  3. 3Notları gruplayarak en çok altı hata sınıfı adı türetin; her sınıf için "şu koşul varsa bu sınıf" biçiminde tek cümlelik ayırt edici ölçüt yazın.
  4. 4Aynı 30 oturumu bu ölçütlerle ikinci kez etiketleyin; hiçbir sınıfa girmeyen ve iki sınıfa birden giren vakaları ayrı işaretleyin.
  5. 5İşaretli vakaları okuyarak ölçüt cümlelerini yeniden yazın ve etiketlemeyi bir kez daha tekrarlayın; iki tur sonunda hâlâ belirsiz kalan vakaları, ölçütün yetmediği yerler olarak ayrı bir listede tutun.
  6. 6Görev, beklenti, kabul koşulu, hata sınıfları ve kapsam dışı başlıklarını tek sayfada birleştirin.

Beklenen çıktı

Ayırt edici ölçütleriyle en çok altı hata sınıfı ve kapsam dışı listesi içeren, otuz gerçek oturum üzerinde iki kez sınanmış tek sayfalık değerlendirme sorusu belgesi.

Sık sorulan sorular

Ölçüme başlamak için en az kaç örnek gerekir?

Sabit bir sayı yok; bu aşamada belirleyici olan örnek sayısı değil, sınıf tanımlarının ayırt ediciliği. Elle etiketleyebileceğiniz kadar örnekle başlayın, çünkü tanımlar oturmadan kümeyi büyütmek yalnızca yanlış tanımla etiketlenmiş büyük bir küme üretir. Örneklem büyüklüğünün asıl belirleyici olduğu yer, iki sürümü karşılaştırıp farkın gürültüden ayırt edilmesi gereken aşamadır.

Hata sınıflarını modele sordurup otomatik etiketletemez miyim?

Sonunda evet, ama sırası önemli. Bir yargıç modeli ancak insan etiketiyle uyumu ölçüldükten sonra ölçüm aracı sayılabilir; uyumu ölçmek için de elle etiketlenmiş bir tohum küme gerekir. Bu dersin çıktısı tam olarak o tohum kümenin yönergesidir.

Kapsam dışı listesi gerçekten gerekli mi?

Ölçüm sonuçları tartışıldığında en çok vakit alan konu, ölçülmediği halde ölçülmesi beklenen şeylerdir. Kapsam dışı listesi bu tartışmayı belgeye taşır ve bir sonraki ölçüm turunun gündemini hazır eder.

LEARN

Değerlendirme Mühendisi rotasına devam et

Dersler tek başına da okunabilir, ama sıralı ilerlemek önkoşul boşluklarını kapatır.