Kurumda ilk yapay zekâ kullanım senaryosunu seçmek

İlk senaryo listesi yönetim toplantısında değil, işi her gün yapan masada oluşur. Sorulacak soru "yapay zekâyla ne yapabiliriz" değil, "bu haftanın hangi saatleri, bilgisi elde olan ama tekrar eden bir işe gitti" olmalı. İkinci soru somut aday üretiyor, birincisi demo üretiyor.

• İşi yapan iki kişiyle yarım saatlik birer görüşme yapın; ne yaptıklarını değil neyin zamanlarını aldığını sorun.
• Son bir ayın tekrar eden taleplerine bakın: aynı soru kaç kez farklı kişiye soruldu?
• Beklemeye düşen adımları işaretleyin: bir metnin yazılmasını veya bir belgenin okunmasını bekleyen süreçler.
• Satıcı demolarından gelen fikirleri listeye alın ama ayrı işaretleyin; bunlar sizin sorununuzdan değil ürünün yeteneğinden doğmuştur.

İki eksen yeterli: senaryo işe yararsa kazanılan somut değer ve yanlış çıktının doğuracağı zarar. Adayları bu iki eksende dört bölgeye ayırdığınızda ilk pilotun nereden seçileceği çoğu zaman tartışmasız hâle geliyor. Buradaki risk teknik zorluk değil, yanlış çıktının kime ne kadar zarar verdiğidir.

• Değer tarafını ölçün: kaç kişi, haftada kaç kez, her seferinde ne kadar süre.
• Risk tarafını sorun: yanlış çıktı bir müşteriye, bir ödemeye veya bir yasal yükümlülüğe dokunuyor mu?
• Kişisel veri işleniyorsa riski bir basamak yukarı alın ve KVKK muhatabınızı bu aşamada dâhil edin.
• İki eksende de "orta" diyorsanız ölçü eksiktir; sayıyı bulun ya da adayı bekletin.

Pilotların çoğu modelde değil veride takılıyor. Sınav basit ve erken yapılmalı: seçtiğiniz senaryo için 50 gerçek örneği bu hafta içinde, izinli biçimde toplayabiliyor musunuz? Bu soruyu pilot başladıktan sonra sormak, pilotun süresinin çoğunu veri toplayarak geçirmesi demek.

1. 1Veri nerede?

   Bir sistemde mi, birinin posta kutusunda mı, yoksa basılı mı? Üçüncüsü pilotu aylarca geciktirir.

2. 2Kim izin veriyor?

   Veri sahibinin ve KVKK muhatabının adını yazın; sözlü onay yeterli değildir.

3. 3Makine okunabilir mi?

   Taranmış görüntü, ekran görüntüsü ve kilitli biçimler ek bir ayrıştırma işi demektir.

4. 4Doğru cevabı kim biliyor?

   Örneklerin doğru çıktısını onaylayacak bir alan uzmanı yoksa başarı ölçülemez.

Başarı tanımı pilot başlamadan yazılır ve tek bir sayıya bağlanır: işlem başına süre, ilk seferde doğru cevaplanan talep oranı ya da elle düzeltme gereken çıktı oranı. Tanım sonradan yazılırsa, sonucu yorumlayan taraf kendi beklentisini ölçüt yapıyor.

Taban çizgisini ölçmek genellikle bir haftalık bir iş ve pilotun en çok atlanan adımı. Atlandığında pilot teknik olarak çalışsa bile karar üretmiyor: kimse sonucu bir öncesiyle karşılaştıramıyor.

Bu adım, veri sınavını ve başarı tanımını geçen tek senaryo üzerinde çalışan son kapıdır. Seçtiğiniz senaryo için tek cümle yazın: bu sistem yanlış çıktı verdiğinde ne olur, kim fark eder, nasıl geri alınır. Üç sorunun üçüne birden cevabı olmayan senaryo ilk pilot için fazla erken; onu portföy listesine geri koyun ve değer/risk sıralamasındaki bir sonraki adayla veri sınavından itibaren tekrarlayın.

• Fark etme: hatayı çıktının kullanıcısı mı, yoksa bir kontrol adımı mı yakalıyor?
• Bedel: yanlış çıktı bir e-postayla mı düzeliyor, yoksa müşteriye mi ulaşıyor?
• Geri alma: yapılan işlem iptal edilebiliyor mu? Edilemiyorsa neden bir onay kapısı yok?
• Sorumluluk: çıktıyı onaylayan kişi belli mi? İlk pilotta insan onayı kaldırılmaz.

Kapsam geniş tutulduğunda takılma nedeni çoğalıyor ve hiçbiri tek tek çözülemiyor. Tek ekip, tek süreç, tek belge türü ve sonu yazılı bir süre: dar kapsam, sonucun okunabilir olmasının ön koşuludur.

• Tek ekip: kullanıcıları adlarıyla sayabildiğiniz kadar.
• Tek süreç: senaryonun girdisi ve çıktısı tek bir adımda tanımlı olsun.
• Sonu yazılı süre: takvimde bitiş tarihi olan bir pencere; süresiz pilot bir projeye dönüşüp kararı erteliyor.
• Sabit kapsam: pilot sırasında yeni senaryo eklenmez, gelen fikirler bir sonraki listeye yazılır.

Doğrulama adımı: pilotun kapsamını üç cümleyle bir e-postaya sığdırın ve süreç sahibine gönderin. Sığmıyorsa kapsam henüz dar değil demektir.

Pilot bir karar üretmek için yapılır: yaygınlaştır, tekrar dene veya bırak. Bu üç seçeneğin ölçütleri başlamadan yazılmazsa sonucu yorumlama işi pilotu savunan tarafa kalıyor ve hiçbir pilot resmen başarısız olmuyor.