İçeriğe atla
SinaptikLabAI KNOWLEDGE PLATFORM
DersOrta50 dakikaAjan Sistemleri Mühendisi · 4. ders

Plan, bellek katmanları ve bağlam bütçesi

Planı, koşum içi çalışma belleğini ve kalıcı bilgiyi ayrı katmanlara bölmeyi; bir bilgi için özetleme ile geri getirme arasında seçim yapmayı ve adım başına bağlam bütçesini bileşenlerine ayırıp ölçmeyi öğretir.

Önkoşul: Embedding, Chunking

BU DERSİN SONUNDA

  • Plan, çalışma belleği ve kalıcı bilgiyi ayrı katmanlar olarak tasarlamak
  • Bir bilgi için özetleme ile geri getirme arasında seçim yapmak
  • Araç gözlemlerini bilgi kaybını sınırlayacak biçimde kırpmak
  • Adım başına bağlam bütçesini bileşenlerine ayırıp ölçmek
  1. 1

    Teori

    Kavramın çalışma mantığı

  2. 2

    Örnek

    Gerçek bir senaryo üzerinde gösterim

  3. 3

    Lab

    Uygulamalı alıştırma

  4. 4

    Test

    Kısa ölçüm

  5. 5

    Proje

    Rotadaki projeye katkı

Kısa cevap

Bir ajanın belleği tek bir sohbet geçmişi değildir; ömrü ve yazma hakkı farklı üç katmandır: koşum boyunca geçerli olan plan, adımlar arasında taşınan çalışma belleği ve koşumdan bağımsız yaşayan kalıcı bilgi. Hepsi tek geçmişe yığıldığında pencere dolar ve geçerliliğini yitirmiş gözlemler yeni kararı kirletir. Doğru soru "ne kadar bellek" değil, her bilginin hangi katmanda yaşayacağı ve her adımda bağlama girip girmeyeceğidir.

Teori: üç ayrı ömür#

Plan, hedefin adımlara bölünmüş hâlidir: koşum başında yazılır, küçük düzeltmelerle yaşar ve koşum bitince atılır. Çalışma belleği araç gözlemlerinin ve ara sonuçların tutulduğu yerdir; hızla büyür, büyük kısmı birkaç adım sonra işe yaramaz. Kalıcı bilgi ise koşumun üretmediği, önceden var olan bilgidir: belgeler, kayıtlar, yordamlar. Bu üçünün ömrü, doğruluk sorumluluğu ve erişim yolu farklıdır; tek bir depoya konduklarında bu farklar görünmez olur.

KatmanÖmürYazanBağlama giriş yolu
PlanTek koşumAjan, bir kez yazar sonra düzeltirHer adımda tam; kısa tutulduğu için ucuz
Çalışma belleğiBirkaç adımAraç gözlemleriKırpılmış özet; tam gövde dışarıda referansla durur
Ara sonuç kaydıKoşum sonuna kadarAjan, yapılandırılmış alanlaraYalnızca ilgili alan okunur
Kalıcı bilgiKoşumdan bağımsızİnsan veya ayrı bir hatGeri getirme ile, yalnızca sorulduğunda
Koşum iziDenetim süresiSistemBağlama hiç girmez; dışarıdan okunur
Ayrım ölçütü iki sorudur: bu bilgiyi kim yazıyor ve koşum bittiğinde geçerliliği sürüyor mu?

Adım başına bağlam bütçesi#

Bağlam maliyeti koşum başına değil adım başına düşünülür, çünkü her tur sabit kısmı yeniden ödetir. Sistem istemi, araç listesi ve plan her adımda başa yazılır; gözlemler ise birikir. Bu yüzden bir ajanın bağlam davranışı iki büyüklükle tanımlanır: adım başına sabit taban ve adım başına eklenen artış. Taban yüksekse kısa işler pahalı olur; artış yüksekse uzun işler pencereye çarpar. İkisi farklı müdahale ister.

BileşenHer adımda tekrar eder miKüçültme yolu
Sistem istemiEvetDeğişmeyen talimatları kısalt, örnekleri araç açıklamasına taşı
Araç listesiEvetRol bazlı profil kullan; çağrılmayan aracı yüzeyden çıkar
PlanEvetMaddeler hâlinde tut; tamamlanan adımı tek satıra indir
Son gözlemlerKısmenYalnızca son birkaç adımı tam tut, öncesini kayda al
Eski gözlemlerBirikirReferansa çevir: kimlik ve konum kalsın, gövde dışarıda dursun
Geri getirilen parçaAdıma özgüAdım bitince bağlamdan düşür; kaynak künyesini kayıtta tut
Bütçeyi ölçerken bileşenleri ayrı sayın; tek bir toplam sayı hangi bileşenin taştığını göstermez.

Özetleme mi, geri getirme mi#

  1. 1Bilgi yeniden üretilebilir mi

    Araç yeniden çağrılarak elde edilebiliyorsa bağlamda tutmak gereksiz; kimliği bırakıp gerektiğinde tekrar getirin.

  2. 2Kayıp geri alınabilir mi

    Özetleme kayıplıdır. Kaynak elde duruyorsa özet güvenlidir; kaynak yoksa özet tek nüshadır ve hatası düzeltilemez.

  3. 3Kesinlik gerekiyor mu

    Kimlik, tutar, tarih ve madde numarası özetlenmez; bunlar yapılandırılmış alana yazılır, serbest metne değil.

  4. 4Ne sıklıkla gerekiyor

    Her adımda gereken bilgi bağlamda kalır; seyrek gereken bilgi geri getirmeye devredilir.

  5. 5Gecikme bütçesi var mı

    Geri getirme her çağrıda gecikme ekler ve adım sayısı yüksek işlerde bu maliyet toplanır; sınır varsa taban bilgiyi bağlamda tutun.

Bu kararın yaygın yanlış biçimi, uzun koşumu ayakta tutmak için geçmişi düzenli olarak özetlemektir. Özet her turda bir kez daha özetlendiğinde bilgi kademeli olarak erir: ilk özet ayrıntıyı, ikincisi ayrımı, üçüncüsü kararın gerekçesini atar. Ajan sonunda ne yaptığını değil, ne yaptığına dair bir izlenimi taşır. Kalıcı olması gereken şey anlatı özeti değil yapılandırılmış ara sonuçtur; anlatı özeti yalnızca insana okutulacaksa üretilir.

Gözlem kırpma#

  • Araç çıktısını sunucu tarafında kırp: alan seçimi, çıktı modelin bağlamına girmeden önce yapılır.
  • Liste dönüşlerinde toplam sayıyı ve ilk birkaç kaydı ver; kalanı açık bir "devamı var" işaretiyle bildir.
  • Uzun metinde başı ve sonu tut, ortayı kimlikle referansla; tam metni getirmek ayrı bir araç olsun.
  • Kırpma yapıldığını gözlemde açıkça yaz; model kırpıldığını bilmezse eksik listeyi tam sanar.
  • Hata gövdesini kırparken sınıfı koru: yığın izi atılabilir, hata sınıfı ve düzeltme ipucu atılamaz.
json
{
  "kosum_kimligi": "ks-0147",
  "adim": 6,
  "plan_durumu": [
    { "madde": "Açık siparişleri bul", "durum": "tamam", "sonuc_referansi": "ara/siparis-listesi" },
    { "madde": "Gecikmiş olanları ayır", "durum": "suruyor" },
    { "madde": "Bildirim taslağı hazırla", "durum": "bekliyor" }
  ],
  "ara_sonuclar": {
    "siparis-listesi": {
      "tur": "referans",
      "kaynak": "arac:siparis_ara",
      "kayit_sayisi": 214,
      "ornek_kimlikler": ["SIP-10024918", "SIP-10024933"]
    }
  },
  "son_gozlemler": [
    { "adim": 5, "arac": "siparis_ara", "sinif": "basarili", "kirpildi": true, "not": "tam liste referansta" }
  ],
  "butce": { "adim_butcesi": 12, "kalan_adim": 6 }
}

Sık yapılan hata#

En yaygın hata, kalıcı bilgi ile çalışma belleğini aynı depoya koymaktır: koşum sırasında üretilen ara notlar, sonraki koşumların geri getirdiği bilgi tabanına yazılır. Bunun iki sonucu var. Birincisi, bir koşumun yanlış ara sonucu kalıcı bilgi gibi geri gelir ve hatayı yayar. İkincisi, kaynak künyesi bozulur: getirilen parçanın insan onaylı bir belgeden mi yoksa bir ajan notundan mı geldiği anlaşılmaz. Katmanları ayrı tutmanın asıl gerekçesi yer kazancı değil, bu izlenebilirliktir.

LAB · UYGULAMALI ALIŞTIRMA

Adım başına bağlam bütçesi tablosu çıkarın

  1. 1Çalışan bir ajan koşumunuzu seçin ve her adımda modele gönderilen istemin tamamını bir dosyaya kaydedin.
  2. 2Bir adımın istemini altı bileşene ayırın (sistem istemi, araç listesi, plan, son gözlemler, eski gözlemler, geri getirilen içerik) ve her bileşenin uzunluğunu ayrı ölçün.
  3. 3Aynı ölçümü koşumun ilk, orta ve son adımında yineleyip bileşen bazındaki artışı tek tabloya yazın.
  4. 4Hangi bileşenin sabit taban hangisinin artış olduğunu işaretleyin ve en hızlı büyüyen bileşeni belirleyin.
  5. 5O bileşen için tek bir küçültme uygulayın (kullanılmayan araçları çıkarmak, eski gözlemleri referansa çevirmek gibi) ve aynı koşumu yineleyin.
  6. 6İki ölçümü yan yana koyup tabanın ve artışın nasıl değiştiğini, görevin sonucunun bozulup bozulmadığını yazın.

Beklenen çıktı

Bir ajan koşumunun adım başına bağlam bütçesinin bileşenlere ayrılmış ölçümü ve uygulanan tek küçültmenin öncesi-sonrası karşılaştırması.

Sık sorulan sorular

Bağlam penceresi daha büyük bir modele geçmek bu işi gereksiz kılmaz mı?

Kılmaz, çünkü sorun yalnızca sığma değil. Bağlamda biriken eski gözlem, geçerliliğini yitirdikten sonra da karara katılır ve model hangi gözlemin güncel olduğunu ayırt etmek zorunda kalır. Ayrıca her adımda taşınan sabit taban gecikmeye ve maliyete yansır. Pencere büyümesi taşma anını erteler, ayıklama işini ortadan kaldırmaz.

Ara sonuçları neden düz metin özet olarak tutmuyoruz?

Düz metin özet iki şeyi kaybeder: kesinlik ve adreslenebilirlik. Kimlik ve tutar gibi değerler özetten geçerken bozulabilir, bozulduğunda da fark edilmez. Yapılandırılmış alan ise tek tek okunabilir, doğrulanabilir ve gerektiğinde kaynağına dönülebilir. Anlatı özeti insanın okuması için üretilir, kararın dayanağı için değil.

Plan her adımda tümüyle gönderilmeli mi?

Kısa tutulduğu sürece evet; ajanın nerede olduğunu bilmesi gerekir. Uzun planlarda tamamlanan maddeler tek satıra indirilir, ayrıntı ara sonuç kaydında kalır. Planı bağlamdan tümüyle çıkarmak ise tipik bir salınım kaynağıdır: model bitirdiği adımı yeniden yapar.

LEARN

Ajan Sistemleri Mühendisi rotasına devam et

Dersler tek başına da okunabilir, ama sıralı ilerlemek önkoşul boşluklarını kapatır.