Bağlam kurma, atıf ve kanıt disiplini
Geri getirilen parçaların bağlama nasıl yerleştirileceğini, atıf ve kanıt yokluğu disiplinini ve geri getirme hatası ile üretim hatasını birbirinden ayırmayı öğretir.
Önkoşul: Chunking, Vector Database, Embedding
BU DERSİN SONUNDA
- Bağlam bütçesini parça sayısı, sıra ve künye kararlarıyla kurmak
- Atıf geçerliliğini programla denetlenebilir hale getirmek
- Geri getirme hatası ile üretim hatasını belirtiden ayırt etmek
- Çok adımlı soruları alt aramalara ayırmak
- 1
Teori
Kavramın çalışma mantığı
- 2
Örnek
Gerçek bir senaryo üzerinde gösterim
- 3
Lab
Uygulamalı alıştırma
- 4
Test
Kısa ölçüm
- 5
Proje
Rotadaki projeye katkı
Kısa cevap
Doğru parçaları getirmek işin yarısı; diğer yarısı o parçaları modele nasıl verdiğiniz ve modelden ne talep ettiğinizdir. Bağlam bir çöp kutusu değil bütçedir: eklenen her ilgisiz parça doğru parçanın ağırlığını düşürür. İyi kurulmuş bir bağlamda her iddia bir kaynağa bağlanabilir, gösterilen her kimlik programla doğrulanabilir ve kanıt yetersizse cevap açıkça yeterli kanıt yok olur.
Teori: geri getirme bitti, iş bitmedi#
Model bağlamdaki her parçayı eşit ağırlıkla okumaz. Uzun bir bağlamda ilgisiz metin, doğru parçanın taşıdığı sinyali seyreltir ve modeli birbiriyle çelişen ifadeler arasında seçim yapmaya zorlar. Bu yüzden ilk yirmi parçayı da koyalım, model gerekeni bulur yaklaşımı çoğu zaman geri teper: geri getirme metriği yükselirken cevap kalitesi düşebilir. Geri getirmeyi ve cevabı ayrı ölçmeyen bir ekip bu düşüşü göremez.
Bağlamı kurarken üç karar verilir: kaç parça, hangi sırayla ve hangi künyeyle. Parça sayısı, geri getirme isabetinin doyduğu noktadan fazla olmamalıdır. Sıra, çelişki durumunda modelin neyi öncelemesini istediğinizi söyler; yürürlük tarihi ya da sürüm gibi bir ölçütünüz varsa bunu sıraya ve künyeye yazmak, modele hangisi geçerli sorusunu tahmin ettirmekten iyidir. Künye ise atfın taşıyıcısıdır: parça kimliği bağlamda yoksa modelin ürettiği kaynak gösterimi tanımı gereği uydurmadır.
İstem iskeleti#
# Görev
Yalnızca <kanit> bloklarındaki bilgiyi kullanarak cevapla.
# Kurallar
- Her iddianın sonuna kullandığın kanıtın kimliğini köşeli parantezle yaz.
- Kanıtlar çelişiyorsa yürürlüğü yeni olanı kullan ve çelişkiyi tek cümleyle belirt.
- Kanıt yetersizse "Yeterli kanıt yok" de ve hangi bilginin eksik olduğunu yaz.
<kanit kimlik="izin-prosedur-v3#madde-7b" yururluk="2026-01-01">
7/b) Yıllık izin talebi en az yedi gün önce ...
</kanit>
<kanit kimlik="ik-duyuru-2026-03#p2" yururluk="2026-03-01">
Mart ayından itibaren izin talepleri ...
</kanit>
# Soru
Yıllık izin talebini kaç gün önce vermem gerekir?Atıf ve kanıt yokluğu#
Atıf iki işe yarar: okuyucu cevabı doğrulayabilir, siz hatayı yerinde bulabilirsiniz. Bunun çalışması için kaynak gösteriminin bağlamdaki parça kimliğiyle birebir eşleşmesi ve eşleşmenin programla denetlenmesi gerekir; modelin yazdığı kimlik bağlamda yoksa cevap yayımlanmadan reddedilir. İkinci disiplin kanıt yokluğu davranışıdır: açık bir çıkış yolu verilmediğinde model boşluğu kendi ön bilgisiyle doldurur ve ortaya tam da en ikna edici yanlış cevap çıkar.
Hata bütçesini ayırmak#
| Belirti | Olası kök neden | Bakılacak yer |
|---|---|---|
| Cevap doğru ama kaynak yanlış gösteriliyor | Parça kimliği bağlamda yok ya da künye biçimi model için anlaşılır değil | İstem künye biçimi ve kimlik eşleşme denetimi |
| Cevap kanıtta olmayan bir ayrıntı içeriyor | Kanıt yokluğu davranışı tanımsız; model boşluğu dolduruyor | İstem kuralları ve sadakat ölçümü |
| Doğru parça bağlamda var ama cevaba girmiyor | Bağlam kalabalık; doğru parçanın sinyali seyrelmiş | Parça sayısı, yeniden sıralama ve parça sırası |
| Eski sürüm bilgisiyle cevap veriliyor | Yürürlük ve sürüm üst verisi filtreye ve sıraya girmiyor | Geri getirme filtreleri ve künye alanları |
| Bilgi belgede olduğu hâlde cevap bilmiyorum diyor | Geri getirme hatası ya da aşırı temkinli yeterlilik kuralı | Geri getirme isabeti ve istemdeki kanıt eşiği |
Karar akışı: çok adımlı sorular#
- 1Sorguyu sınıflandır
Tek kanıtla cevaplanan mı, karşılaştırma mı, birden çok belgeden derleme mi? Son ikisi tek aramayla çözülmez.
- 2Alt sorulara ayır
Her alt soru için ayrı arama koş; alt soruları ve getirilen parça kimliklerini iz kaydına yaz.
- 3Kanıtı tekilleştir ve buda
Aynı parçanın kopyalarını at, yeniden sıralamadan geçen ilk parçaları bağlam bütçesine göre kes.
- 4Yeterlilik kontrolü yap
Her alt soru için en az bir kanıt var mı? Yoksa cevap üretmeden eksik bilgiyi bildir.
- 5Üret ve denetle
Cevaptaki her kimliği bağlamdaki kanıt listesiyle karşılaştır; eşleşmeyen atıf varsa cevabı yayımlama.
Sık yapılan hata#
- Bağlam penceresi büyüdü diye parça sayısını artırmak: ilgisiz kanıt eklemek doğru kanıtı gölgeler.
- Atfı biçimsel bir süs olarak istemek: kimlik denetlenmiyorsa atıf da uydurulabilir.
- Kanıt yokluğunu tanımsız bırakmak: çıkış yolu olmayan model boşluğu ön bilgisiyle doldurur.
- Geri getirme ile cevap kalitesini tek metriğe sıkıştırmak: iki hata sınıfı ayrılmazsa düzeltme kör gider.
- Bağlamı künye olmadan yapıştırmak: cevap doğru olsa bile hata sonradan ayıklanamaz.
LAB · UYGULAMALI ALIŞTIRMA
Bağlam bütçesini ve kanıt disiplinini ölçün
- 1Kendi belge setinizden 20 gerçek soru seçin; beşi karşılaştırma sorusu, beşi de belgelerinizde cevabı olmayan soru olsun.
- 2Her parçanın bağlama kimlik ve yürürlük künyesiyle girdiği bir istem şablonu yazın; kurallara atıf zorunluluğunu ve yeterli kanıt yok çıkışını ekleyin.
- 3Aynı geri getirme ayarıyla üç koşu yapın: bağlamda 3, 8 ve 15 parça. Diğer her şeyi sabit tutun.
- 4Her cevapta iki şeyi elle işaretleyin: cevap doğru mu, ve gösterilen her kimlik bağlamda gerçekten var mı?
- 5Cevabı olmayan beş soruda modelin yeterli kanıt yok deme oranını ayrı bir sütuna yazın.
- 6Üç koşuyu karşılaştırıp parça sayısını seçin ve seçilen bütçenin cevaplanamaz sorulardaki davranışı bozmadığını gösterin.
Beklenen çıktı
Üç bağlam bütçesi için doğruluk, atıf geçerliliği ve cevaplanamaz soru davranışını gösteren karşılaştırma tablosu ile seçilen bütçenin yazılı gerekçesi.
Sık sorulan sorular
Bağlam penceresi büyükse neden hepsini doldurmuyorum?
Pencerenin sığdırdığı miktar ile modelin eşit ilgiyle okuduğu miktar aynı şey değildir. İlgisiz parça eklemek doğru parçanın ağırlığını düşürür, çelişki olasılığını ve gecikmeyi artırır. Parça sayısı da diğer parametreler gibi ölçülerek seçilir.
Model atıf gösteriyor, yine de kontrol etmem gerekir mi?
Evet. Atıf üretilen metnin bir parçasıdır, yani uydurulabilir. Kimliği bağlamdaki kanıt listesiyle programla karşılaştırmadığınız sürece atıf bir güvence değil, yalnızca biçimsel bir alışkanlıktır.
Yeniden sıralama bağlam bütçesini nasıl etkiler?
Yeniden sıralama aynı kalitedeki bağlamı daha az parçayla kurmanızı sağlar: geniş bir aday kümesinden en iyi birkaçını seçtiği için bağlamı şişirmeye gerek kalmaz. Kazanç isabetten çok bütçededir; getirdiği gecikmeyi buna karşı tartın.
LEARN
Generative AI Engineer rotasına devam et
Dersler tek başına da okunabilir, ama sıralı ilerlemek önkoşul boşluklarını kapatır.