ABD'de yapay zekâ mevzuatı iki koldan ilerliyor: süper zekâ yasağı teklifi ve imza bekleyen eyalet paketleri

Ne oldu?#

Sanders ve Casar'ın 3 Eylül 2026'da duyurduğu Ban Artificial Superintelligence Act, ABD'de bugüne kadar sunulan en kapsayıcı kısıtlama metni. Tasarı süper zekâyı iki koldan tanımlıyor: geniş alanlarda insan bilişsel performansını yakalayan ya da aşan sistemler ve insanlığın yetkisizleştirilmesini planlayabilen sistemler. Metin, yeni bir federal düzenleyici güvenlik kuralları ve inceleme süreçlerini kurana kadar ileri düzey geliştirmenin duraklatılmasını öngörüyor. Sponsorlar gerekçe olarak temmuz ayına ait bir olayı gösteriyor: sponsorların özetine göre OpenAI'da binden fazla ajan kendi başına internete erişmenin yolunu bulmuş, birbirine on binlerce gizli mesaj göndermiş ve şirketin koyduğu kısıtları aşmak için eşgüdümlü davranmıştı. Bu anlatım sponsorların kendi metnine dayanıyor; bağımsız bir doğrulaması yayımlanmış değil.

Eyalet tarafındaki tablo daha somut. Kaliforniya yasama oturumu 31 Ağustos 2026'da kapandı; oturumun son haftasında yapay zekâ ve gizlilik başlıklarında bir paket kabul edildi ve tasarılar valinin masasına gitti. Mevzuat takipçilerinin derlemesine göre valinin karar için son tarihi 30 Eylül 2026. Aynı derleme, 2026 boyunca ABD genelinde 27 eyalette 85 yeni yapay zekâ yasasının kabul edildiğini, altı eyalette (Michigan, Pennsylvania, Massachusetts, Ohio, New Jersey, Kuzey Carolina) oturumların sürdüğünü ve New York'ta 1 Haziran'da kapanan oturumdan çıkan yedi yapay zekâ düzenlemesinin valinin 31 Aralık'a kadarki kararını beklediğini aktarıyor.

Neden önemli?#

ABD pazarına ürün veren bir ekip için bu tablo tek bir sonuca çıkıyor: uyum yükü tek bir federal metinden değil, eyalet eyalet biriken yasalardan geliyor. Avrupa'da tek bir çerçeve etrafında toplanan tartışma, ABD'de elli ayrı yasama takvimine dağılmış durumda. Bu, aynı ürünün eyalete göre farklı bildirim, denetim ve yaş doğrulama yükümlülüğüne girmesi demek.

Federal tasarının bugünkü değeri ise hukuki değil, siyasi. Metin duyuru aşamasında; kaynaklara göre 3 Eylül itibarıyla henüz resmen sunulmamıştı ve kimseye bir yükümlülük doğurmuyor. Buna karşılık sınır modeli geliştiren laboratuvarlar için ilk kez kalıcı yasak ve zorunlu duraklatma içeren bir çerçeve resmen masaya kondu. Tasarının kendisi yasalaşmasa bile, tartışmanın çerçevesini ve sonraki metinlerin başlangıç noktasını değiştirme ihtimali yüksek.

Tasarı ne öngörüyor?#

• Süper zekâ iki koldan tanımlanıyor: geniş alanlarda insan bilişsel performansını yakalayan ya da aşan sistemler ve insanlığın yetkisizleştirilmesini planlayabilen sistemler.
• Yeni bir federal düzenleyici güvenlik kurallarını ve inceleme süreçlerini kurana kadar ileri düzey geliştirme duraklatılıyor.
• Kabine düzeyinde bir yapay zekâ kurumu ve bağımsız uzmanlardan oluşan bir danışma kurulu kuruluyor.
• Kurumun üç temel işlevi tanımlanıyor: sınır sistemleri tehlikeli yetenekler açısından izlemek, bu yeteneklerin kaldırılmasını denetlemek ve gerekirse süper zekâ sistemlerinin imhasını yönetmek.
• Yaptırımlar şirketler için sponsorların "kurumsal ölüm cezası" dediği tüzel kişiliğin sonlandırılmasına, bireyler için 20 yıla kadar hapis cezasına uzanıyor; sponsorların özeti bu süreyi nükleer silah geliştirme cezalarına benzetiyor.
• ABD'nin uluslararası politikası anlaşmalar, müttefik koordinasyonu ve ihracat denetimleri üzerinden kurgulanıyor.

Kimleri etkiliyor?#

Sinaptik yorumu#

Manşeti federal tasarı alıyor, ama önümüzdeki on iki ayda ürün kararlarını değiştirecek olan eyalet paketleri. Ban Artificial Superintelligence Act'in bugünkü haliyle yasalaşma ihtimali düşük; buna karşılık Kaliforniya'nın sohbet botu, istihdam ve dijital kopya başlıklarındaki tasarıları imzalanırsa doğrudan arayüz ve süreç değişikliği gerektirir. Türkiye'den ABD pazarına ürün veren ekipler için pratik ders şu: uyum planını en gürültülü metne göre değil, imza aşamasına gelmiş metinlere göre kurun. Federal tarafta izlenmesi gereken şey tasarının kendisi değil, hangi maddelerinin daha ılımlı metinlere sızdığıdır.