Ortak temel müfredatı ve gösterim akışı
Her rolün paylaştığı asgari müfredatı üç kavram üzerine kurmayı ve bunu anlatım yerine katılımcının ekranda tekrar edebileceği beş adımlık bir gösterim akışıyla vermeyi öğretir.
Önkoşul: Artificial Intelligence, Generative AI
BU DERSİN SONUNDA
- Metnin parçalara bölünmesini ve bağlam sınırını teknik olmayan bir gruba anlatmak
- Katılımcının kendi ekranında tekrarlayabileceği bir gösterim akışı kurmak
- İstemin parçalarını iş dilinde bir brief olarak tarif etmek
- Sınıfta kullanılacak ortak terim karşılıklarını seçip yanıltıcı benzetmeleri elemek
- 1
Teori
Kavramın çalışma mantığı
- 2
Örnek
Gerçek bir senaryo üzerinde gösterim
- 3
Lab
Uygulamalı alıştırma
- 4
Test
Kısa ölçüm
- 5
Proje
Rotadaki projeye katkı
Kısa cevap
Ortak temel, her rolün paylaştığı asgari müfredattır ve üç kavramla kurulabilir: metnin parçalara bölünmesi, aynı anda görülebilen alanın sınırlı olması, çıktının verilen yazılı brief'e bağlı olması. Bu üçü sahada karşılaşılan davranışların çoğunu açıklar. Bölümün asıl ürünü anlatım değil, katılımcının kendi ekranında tekrar edebileceği ve başka bir eğitmenin de yürütebileceği bir gösterim akışıdır.
Teori: üç kavram neden yeter?#
Teknik olmayan bir gruba mimari anlatmak gerekmez. Katılımcının sorduğu soru hep aynıdır: "neden böyle davrandı?" Bu sorunun sahadaki cevaplarının çoğu üç yerden gelir. Model metni harf harf değil, sık geçen parçalar halinde görür; aynı anda önünde tutabildiği alan sınırlıdır; ve ne üreteceğini kendisine verilen yazılı brief belirler. Üç kavramla bu soruyu cevaplayabiliyorsanız ortak temel yeterlidir.
Ortak temelin ikinci işlevi beklenti ayarıdır. Model bir sonraki metin parçasını olasılıkla seçerek üretir; doğruluk garantisi veren bir veri tabanı sorgusu değildir. Bu cümle bir kez söylenip geçilirse akılda kalmaz, gösterimle birlikte verildiğinde kalır. Bu yüzden bölümün ağırlığı slaytta değil, ekranda tekrarlanabilir akıştadır: katılımcı davranışı kendi gözüyle gördüğünde beklentisini kendisi düzeltir.
Beş adımlık gösterim akışı#
- 1Değişkenliği göster
Aynı istemi arka arkaya iki kez çalıştırıp iki cevabı yan yana koyun. İki çıktı birbirine çok benzerse de gösterim işler: asıl soru "neden farklı çıktı" değil, "kontrol etmeden aynı olduğunu nereden bilecektiniz" sorusudur. Amaç modeli küçümsemek değil, çıktının bir arama sonucu değil bir taslak olduğunu ilk dakikalarda yerleştirmek.
- 2Metnin nasıl bölündüğünü göster
Çok ekli bir kelimenin harflerini saydırın veya tersten yazdırın. Sonuç sık sık hatalı olur; çünkü model metni harf harf değil parçalar halinde görür. Harf ve hece düzeyindeki işlerin neden güvenilmez olduğunu bu gösterim tek başına anlatır.
- 3Bağlamın sınırını ve konumun etkisini göster
Uzun bir belgeyi yapıştırıp ortasındaki küçük bir ayrıntıyı sorun; sonra aynı ayrıntıyı belgenin sonuna taşıyıp tekrar sorun. İki cevap aynı da çıkabilir; gösterilecek şey belirli bir hatanın kesinliği değil, bağlama sığmanın o metnin eşit ağırlıkla kullanılacağını garanti etmediğidir.
- 4İstemi zenginleştir
Önce tek cümlelik bir istem, sonra aynı işin görev-malzeme-okur-biçim-sınır-kabul ölçütü altılısıyla yazılmış hali. İki çıktıyı aynı ekranda karşılaştırın; farkı siz söylemeyin, gruba söyletin.
- 5Katılımcı kendi metniyle tekrarlasın
Dördüncü adımı katılımcı kendi işinden getirdiği bir metinle yapmadan bölümü kapatmayın. Gösterimi izlemek öğrenme değildir; tekrar etmek öğrenmedir ve ortak temelin ölçülebilir tek çıktısı budur.
Sınıfta kullanılacak terim karşılıkları#
| Kavram | Sınıfta kullanılacak anlatım | Kaçınılacak karşılık | Neden |
|---|---|---|---|
| Token | Modelin metni okurken kullandığı parçalar; kelimenin kendisi değil, kelime parçası | "Karakter" ya da "kelime" | Türkçede ekler ayrı parçalara düşer; kelime saymak bütçe ve sınır tahminini yanıltır |
| Bağlam penceresi | Modelin aynı anda önünde tutabildiği çalışma alanı | "Hafıza" | Hafıza kalıcılık çağrıştırır; oysa alan her oturumda yeniden dolar ve taşan kısım kesilir |
| İsteme yazılanlar | Göreve verilen yazılı brief | "Sihirli cümle", "komut" | Kalıp ezberi üretir; brief yazmak öğretilebilir ve denetlenebilir bir beceridir |
| Model | Bir sonraki parçayı olasılıkla seçen metin üreticisi | "Yapay beyin", "her şeyi bilen asistan" | Beklentiyi yanlış kurar ve gözden geçirme adımını gereksiz gösterir |
| Çıktı | Gözden geçirilecek taslak | "Cevap" | "Cevap" sözcüğü kontrol adımını sessizce atlatır |
İstemin anatomisi#
- 01Görev: tek fiille ne isteniyor. "Özetle" ile "karar gerekçesini çıkar" farklı işlerdir ve farklı çıktı verir.
- 02Malzeme: modelin kullanacağı metin. Kurum belgesi isteme eklenmezse model boşluğu kendi genel bilgisiyle doldurur.
- 03Okur ve ton: çıktıyı kim okuyacak. Aynı içerik ekip içi not ile müşteriye giden yazıda farklı yazılır.
- 04Biçim: uzunluk, başlık düzeni, madde mi paragraf mı. Biçim yazılmazsa her çalıştırmada değişir ve karşılaştırma yapılamaz.
- 05Sınırlar: neyin yazılmayacağı, hangi bilginin uydurulamayacağı, bilgi yoksa ne yapılacağı.
- 06Kabul ölçütü: çıktının doğru sayılması için neye bakılacak. Bu madde aynı zamanda alıştırmanın değerlendirme anahtarıdır.
Bağlam dolduğunda ne olur?#
Bağlam penceresi dolduğunda model "unutmaz"; uygulama katmanı en eski bölümü keser ya da özetler. Bu ayrım sınıfta önemlidir, çünkü katılımcı "az önce söylemiştim" dediğinde sorun modelin dikkatsizliği değil, o metnin artık önünde olmamasıdır. Pratik sonuç şudur: uzun bir oturumda önemli kısıtları ara ara tekrar yazmak, aynı oturumu sürdürmekten daha güvenlidir; kritik bir iş için yeni bir oturum açmak ise en temizidir.
Sık yapılan hata#
En sık yapılan hata, ortak temeli bir slayt anlatısına çevirmektir. Slayt, katılımcının kendi ekranında tekrar edemeyeceği bir bilgi bırakır; iki hafta sonra elde kalan tek şey terimlerdir. İkinci hata, gösterimi yalnızca eğitmenin önceden denediği, hep işe yarayan örneklerle yapmaktır: her denemenin başarılı olduğu bir gösterim, sınırları değil sihri öğretir ve ilk gerçek hatada güveni topluca yıkar.
LAB · UYGULAMALI ALIŞTIRMA
Ortak temel gösterim akışını prova edin
- 1Kurumunuzda herkesin erişebildiği sohbet arayüzünü açın ve dersteki beş adımı baştan sona bir kez kendiniz yürütün; her adımın çıktısını tek bir belgeye yapıştırın.
- 2İkinci adımda kullandığınız kelimeyi kendi departmanınızın çok ekli bir terimiyle değiştirip sonucu not edin; iki denemeyi de belgeye ekleyin.
- 3Üçüncü adım için kurumunuzun halka açık ve yeterince uzun bir metnini (prosedür, kılavuz ya da birkaç duyurunun birleştirilmiş hali) kullanın; aradığınız ayrıntıyı önce metnin ortasına, sonra sonuna koyup iki kez sorun.
- 4Dördüncü adımda aynı işi önce tek cümleyle, sonra görev-malzeme-okur-biçim-sınır-kabul ölçütü sırasıyla isteyin ve iki çıktıyı yan yana bir tabloya koyun.
- 5Akışı, sizi hiç dinlememiş bir meslektaşınıza verip yürütmesini isteyin; hiç müdahale etmeden izleyin ve takıldığı her adımı akışın kenarına yazıp düzeltin.
Beklenen çıktı
Başka bir eğitmenin müdahalesiz yürütebildiği, her adımın gerçek çıktı örneğiyle belgelendiği beş adımlık ortak temel gösterim akışı.
Sık sorulan sorular
Katılımcılar "token" ve "bağlam penceresi" terimlerini gerçekten öğrenmeli mi?
Terimi ezberlemeleri gerekmez; davranışı tanımaları gerekir. Katılımcı "harf saymada güvenilmez" ve "uzun oturumda kısıtları tekrar yazmalıyım" diyebiliyorsa hedefe ulaşılmıştır. Terimleri malzemenin sonunda kısa bir sözlük olarak bırakın; kendi başına okumaya başlayanlar için işe yarar.
Gösterimde model beklediğim hatayı yapmazsa ne yapmalı?
Bu iyi bir andır ve akışı bozmaz. Öğrettiğiniz şey hatanın kesinliği değil olasılığıdır: çıktı bu sefer doğru çıktı, ama doğruluğunu kontrol etmeden bilemezdiniz. Denemeyi bir kez daha tekrarlayıp değişkenliği göstermek, gösterimi çoğu zaman kurtarır.
Ortak temel her rol için aynı mı olmalı?
Evet, bilerek aynıdır. Ortak temelin işlevi kurumda tek bir dil kurmaktır; rol farkı bir sonraki aşamada, vaka ve kabul ölçütü üzerinden gelir. Ortak temeli rol rol değiştirmek, kalıpların birbirine uymadığı parçalı bir kullanım kültürü üretir.
LEARN
Kurum İçi AI Eğitmeni rotasına devam et
Dersler tek başına da okunabilir, ama sıralı ilerlemek önkoşul boşluklarını kapatır.