Başlangıç
Generative AI
Öğrendiği veri dağılımından yeni metin, görsel, ses, video veya kod örnekleri üreten model ailesinin genel adıdır.
LLMMultimodal AIDiffusion
6 Eylül 2026
ATLAS KATEGORİSİ
Generative AI
Generative AI alanındaki 23 terimin Türkçe tanımı bu sayfada. Ayrıntı gerektiren kavramlar Atlas girdisine açılır; geri kalanında sözlük tanımı nihai biçimdir.
- Terim
- 23
- Atlas girdisi
- 3
- İşaretli
- 0
- Hedef girdi
- 22
01AYRINTILI GİRDİLER
Atlas kavramları
Gövdesi, kaynakları ve sürüm geçmişi olan girdiler. Bir kavramın Atlas girdisi açılması, tek satırlık tanımın yetmediği anlamına gelir.
Orta
Multimodal AI
Metin, görsel, ses ve video gibi birden fazla veri türünü aynı model içinde birlikte işleyen yapay zekâ yaklaşımıdır.
TransformerComputer VisionEmbedding
31 Ağustos 2026
Başlangıç
Prompt Engineering
Bir dil modelinden istenen davranışı almak üzere girdinin yapısını, bağlamını ve kısıtlarını sistematik biçimde tasarlama pratiğidir.
Chain-of-ThoughtLLMFunction Calling
4 Eylül 2026
02ALAN SÖZLÜĞÜ
Generative AI terimleri
Bu alanın tüm sözlük terimleri, Türkçe tanımı ve İngilizce karşılığıyla. Mor işaretli olanların ayrıntılı Atlas girdisi yayında.
- Açık ağırlıkOpen Weights
- Model ağırlıklarının indirilip kendi donanımında çalıştırılabilmesi; açık kaynak ile aynı şey değildir.Sözlükteki yeri
- Açık kaynak modelOpen Source Model
- Ağırlıkların yanı sıra eğitim verisi, kodu ve lisansı da açık olan model; açık ağırlıktan daha dar bir tanımdır.Sözlükteki yeri
- Akış eşleştirmeFlow Matching
- Gürültüden veriye giden yolu doğrudan bir vektör alanı olarak öğreten üretim yöntemi. Yayılıma göre daha az adımda örnek üretebildiği için hızlı görsel, video ve ses modellerinde yaygınlaştı.Sözlükteki yeri
- Çapraz modlu getirimCross-Modal Retrieval
- Bir modalitedeki sorguyla başka bir modalitedeki içeriği bulma: metinle görüntü aramak, görüntüyle belge bulmak. Ortak gömme uzayı gerektirir.Sözlükteki yeri
- Çekişmeli üretken ağGANGenerative Adversarial Network
- Üretici ve ayırt edici iki ağın birbirine karşı eğitildiği üretken model mimarisi.Sözlükteki yeri
- Çok modlu gömmeMultimodal Embedding
- Metin ve görüntünün aynı vektör uzayına yerleştirilmesi; böylece bir cümle ile bir fotoğrafın benzerliği doğrudan hesaplanabilir. Çapraz modlu aramanın dayanağıdır.Sözlükteki yeri
- Çok modlu modelMultimodal Model
- Metin dışında görsel, ses veya video gibi girdileri de aynı temsile taşıyarak işleyebilen model.Sözlükteki yeriAtlas girdisi
- Gerçek zamanlı çok modlu modelReal-Time Multimodal Model
- Ses ve görüntüyü canlı akış olarak alıp konuşma temposunda cevap veren model. Sözün kesilmesini yönetmek ve gecikmeyi insan diyaloğu eşiğinin altında tutmak zorundadır.Sözlükteki yeri
- Gizil yayılımLatent Diffusion
- Yayılım sürecinin piksel uzayında değil, sıkıştırılmış gizli uzayda çalıştırılması. Hesap maliyetini büyük ölçüde düşürdüğü için yüksek çözünürlüklü üretimi pratik hâle getirdi.Sözlükteki yeri
- Görüntüden videoyaImage-to-Video
- Tek bir durağan görüntüyü başlangıç karesi alıp devamını üreten modeller. Üretimin başlangıç noktası sabit olduğu için metinden videoya göre denetimi daha kolaydır.Sözlükteki yeri
- İç içe üretimInterleaved Generation
- Tek bir cevabın içinde metin ve görüntünün sırayla üretilmesi. Modelin çıktısı tek modaliteye bağlı kalmaz; adım adım anlatım ile görselin birlikte akmasını sağlar.Sözlükteki yeri
- Metinden sese üretimText-to-Audio
- Yazılı tariften müzik, ortam sesi ya da efekt üreten modeller. Metni konuşmaya çeviren sentezden farkı, konuşma değil genel ses üretmesidir.Sözlükteki yeri
- Metinden videoyaText-to-Video
- Yazılı bir tarifden hareketli görüntü üreten modeller. Görsel üretiminden farkı, kareler arası tutarlılığı ve fiziksel makullüğü korumak zorunda olmasıdır.Sözlükteki yeri
- Model kademesiModel Tier
- Aynı ailedeki modellerin yetenek ve fiyat açısından ayrıştığı basamaklar.Sözlükteki yeri
- Ses-dil modeliAudio-Language Model
- Sesi dil modelinin anlayabileceği temsile çeviren ve ses üzerine akıl yürütebilen model. Konuşma tanımadan farkı, yalnızca sözcükleri değil konuşanın kim olduğunu ve arka plandaki sesleri de kavraması.Sözlükteki yeri
- Sesten sese modelSpeech-to-Speech Model
- Konuşmayı metne çevirmeden doğrudan işleyip yine ses olarak cevap üreten model. Aradaki yazıya çevirme adımı kalktığı için gecikme düşer, tonlama ve duraklama gibi bilgiler korunur.Sözlükteki yeri
- Temel modelFoundation Model
- Geniş ve çeşitli veriyle ön eğitilmiş, çok sayıda göreve uyarlanabilen büyük ölçekli model.Sözlükteki yeri
- Üretken yapay zekâGenAIGenerative AI
- Var olan veriden yeni metin, görsel, ses veya kod üreten model ailesi.Sözlükteki yeriAtlas girdisi
- Varyasyonel otokodlayıcıVAEVariational Autoencoder
- Veriyi olasılıksal bir gizli uzaya kodlayıp oradan yeniden üreten model.Sözlükteki yeri
- Video-dil modeliVideo-Language Model
- Video karelerini zaman boyutuyla birlikte işleyip içeriği hakkında soru cevaplayabilen model. Tek kareye bakan görsel-dil modelinden farkı, hareketi ve olay sırasını kavraması.Sözlükteki yeri
- Yayılım modeliDiffusion Model
- Gürültüden başlayıp adım adım gürültüyü kaldırarak görüntü üreten üretken model ailesi.Sözlükteki yeri
- Yayılım transformeriDiTDiffusion Transformer
- Yayılım modellerinde evrişimli omurga yerine transformer kullanan mimari. Ölçekleme davranışı dil modellerininkine benzediği için güncel görsel ve video üretiminin temeli hâline geldi.Sözlükteki yeri
- Yerel çok modlu modelNative Multimodal Model
- Metin, görüntü ve sesi ayrı modelleri birbirine bağlayarak değil, baştan tek bir mimaride birlikte öğrenen model. Modaliteler arası ilişkiyi dönüştürme kaybı olmadan kurabilmesi başlıca farkıdır.Sözlükteki yeri