Orta
AI Agent
Bir hedefi gerçekleştirmek için plan kuran, araç çağıran ve ara sonuçlara göre kendi adımlarını güncelleyen yapay zekâ sistemidir.
Tool UsePlanningMemory
7 Eylül 2026
ATLAS KATEGORİSİ
AI Agents
AI Agents alanındaki 56 terimin Türkçe tanımı bu sayfada. Ayrıntı gerektiren kavramlar Atlas girdisine açılır; geri kalanında sözlük tanımı nihai biçimdir.
- Terim
- 56
- Atlas girdisi
- 3
- İşaretli
- 9
- Hedef girdi
- 19
01AYRINTILI GİRDİLER
Atlas kavramları
Gövdesi, kaynakları ve sürüm geçmişi olan girdiler. Bir kavramın Atlas girdisi açılması, tek satırlık tanımın yetmediği anlamına gelir.
Orta
Function Calling
Modelin serbest metin yerine, verilen şemaya uygun yapılandırılmış bir çağrı üretmesi ve uygulamanın bu çağrıyı gerçek bir fonksiyona bağlamasıdır.
AI AgentMCPPrompt Engineering
8 Eylül 2026
Orta
Model Context Protocol
Dil modeli uygulamalarının harici araç ve veri kaynaklarına standart bir arayüz üzerinden bağlanmasını sağlayan açık protokoldür.
Tool UseFunction CallingAI Agent
6 Eylül 2026
02ALAN SÖZLÜĞÜ
AI Agents terimleri
Bu alanın tüm sözlük terimleri, Türkçe tanımı ve İngilizce karşılığıyla. Mor işaretli olanların ayrıntılı Atlas girdisi yayında.
- Ajan becerisiAgent Skill
- Bir ajanın belirli bir işi yapmak için kullandığı, yeniden kullanılabilir talimat ve araç paketi. Yetenek ajanın ne yapabildiğinin bildirimiyken, beceri o işin nasıl yapılacağının paketlenmiş hâlidir.Sözlükteki yeri
- Ajan belleğiAgent Memory
- Ajanın oturumlar arasında bilgi taşımasını sağlayan katman; bağlam penceresinin sınırlı olmasının pratik cevabıdır.Sözlükteki yeri
- Ajan çalışma zamanıAgent Runtime
- Ajanın döngüsünü yürüten, araç çağrılarını gerçekleştiren, durumu saklayan ve kesintiden sonra kaldığı yerden devam ettiren altyapı. Ajan kodundan ayrı bir bileşendir; çerçeve değiştirilse de gereksinim aynı kalır.Sözlükteki yeri
- Ajan döngüsüAgent Loop
- Ajanın düşün–araç çağır–sonucu oku adımlarını hedefe ulaşana kadar tekrarladığı çevrim.Sözlükteki yeri
- Ajan durum yönetimiAgent State Management
- Ajanın bağlamının, ara sonuçlarının ve belleğinin adımlar arasında nerede ve nasıl tutulduğu. Durumu istem metninde taşımak en kolay, en pahalı ve en kırılgan yoldur.Sözlükteki yeri
- Ajan iziAgent Trajectory
- Bir ajanın bir görevde attığı adımların tam dizisi: düşünceler, araç çağrıları, dönen sonuçlar ve nihai cevap. Ajan değerlendirmesinin ve hata ayıklamasının birincil verisidir.Sözlükteki yeri
- Ajan kartıAgent CardYerleşmekte
- Bir ajanın kimliğini, yeteneklerini, uç noktasını ve kimlik doğrulama gereksinimlerini bildiren makine okunur künye. A2A'da keşfin başlangıç noktasıdır; v1.0 ile kartlar kriptografik olarak imzalanabilir.A2A v1.0 ile imzalı ajan kartları standartlaştı.Sözlükteki yeri
- Ajan kayıt diziniAgent Registry
- Kurumdaki ajanların, sahiplerinin, yetkilerinin ve uç noktalarının tutulduğu merkezî defter. Hem keşfin hem yönetişimin dayanağıdır: kayıtta olmayan ajan denetlenemez.Sözlükteki yeri
- Ajan keşfiAgent Discovery
- Bir ajanın, görevi devredebileceği başka ajanları çalışma anında bulması. Sabit yapılandırma yerine kayıt dizini ya da iyi bilinen bir adres üzerinden ajan kartı okunarak yapılır.Sözlükteki yeri
- Ajan kimliğiAgent Identity
- Bir ajanın sistemlerde kim olarak göründüğü. Ajanı kullanıcının kimliğiyle çalıştırmak denetim kaydını okunamaz ve yetkiyi aşırı geniş kılar; ajanın kendi, kapsamı daraltılmış kimliği olması beklenir.Sözlükteki yeri
- Ajan orkestrasyonuAgent Orchestration
- Birden çok ajanın ve aracın sırasını, paralelliğini, hata yolunu ve durum aktarımını yöneten katman. Ajanın ne düşündüğüyle değil, işin nasıl koşturulduğuyla ilgilenir.Sözlükteki yeri
- Ajan tabanlı yapay zekâAgentic AI
- Bir hedefi kendi başına adımlara bölen, araç çağırarak dış dünyayı değiştiren ve sonucu görüp planını güncelleyen sistemler için kullanılan şemsiye terim. Tek bir istem–cevap alışverişinden farkı, döngünün modelin kendi kararıyla dönmesidir.Sözlükteki yeri
- Ajan yeteneğiAgent Capability
- Bir ajanın yapabildiği işlerin makine okunur bildirimi: hangi girdi türlerini alır, hangi çıktıyı üretir, akış destekler mi. Keşif ve yönlendirme kararları bu bildirime bakar.Sözlükteki yeri
- Ajanlar arası protokolA2AAgent2Agent ProtocolYerleşmekte
- Farklı çerçeve ve sağlayıcılarda çalışan ajanların birbirini keşfetmesi, görev devretmesi ve birlikte çalışması için açık standart. MCP ajanı araca bağlarken A2A ajanı ajana bağlar.v1.0 üretime hazır ilan edildi; proje Ağustos 2026'da Agentic AI Foundation'a Growth Stage projesi olarak katıldı.Sözlükteki yeri
- Akışlı HTTPStreamable HTTP
- MCP'nin uzak sunucular için kullandığı taşıma: tek bir HTTP uç noktası üzerinden istek–cevap ve sunucudan akan olaylar birlikte taşınır. Kalıcı bağlantı gerektiren eski yaklaşımın yerini aldı.Sözlükteki yeri
- Alt ajanSubagent
- Bir ana ajanın belirli bir alt görev için başlattığı, kendi bağlam penceresi ve araç kümesi olan ajan. Ana ajanın bağlamını şişirmeden derin iş yapmayı ve hata yalıtımını sağlar.Sözlükteki yeri
- Araç kullanımıTool Use
- Modelin metin üretmenin ötesinde dış sistemleri çağırarak iş yapması.Sözlükteki yeri
- Bellek deposuMemory Store
- Ajan anılarının fiziksel olarak tutulduğu yer: vektör veritabanı, ilişkisel tablo, belge deposu ya da bunların bileşimi. Getirme biçimi deponun türüne bağlıdır.Sözlükteki yeri
- Bellek getirimiMemory Retrieval
- Ajanın deposundaki hangi anıların o anki göreve ekleneceğinin seçilmesi. Getirmenin kendisi bir arama problemidir; yanlış anıyı getirmek hiç getirmemekten daha zararlı olabilir.Sözlükteki yeri
- Bellek pekiştirmeMemory Consolidation
- Biriken tekil anıların özetlenip genellenmiş bilgiye dönüştürülmesi. Yüz etkileşim yerine bir tercih kaydı tutmak hem ucuzdur hem de getirmeyi isabetli kılar.Sözlükteki yeri
- Bellek tahliyesiMemory Eviction
- Eskiyen, çelişen ya da artık işe yaramayan anıların depodan çıkarılması. Yazma politikasının simetriği; olmadığında bellek zamanla yanlış bilginin arşivine dönüşür.Sözlükteki yeri
- Bellek yazma politikasıMemory Write Policy
- Neyin hatırlanacağına karar veren kural kümesi. Her şeyi yazmak depoyu gürültüyle doldurur ve getirimi bozar; hiçbir şey yazmamak ajanı her seferinde sıfırdan başlatır.Sözlükteki yeri
- Bilgisayar kullanımıComputer Use
- Modelin ekran görüntüsünü okuyup fare ve klavye eylemleri üreterek arayüzleri doğrudan kullanması.Sözlükteki yeri
- Çalışma belleğiWorking Memory
- Ajanın o anki görevi yürütürken elinde tuttuğu durum: hedef, yapılan adımlar, ara sonuçlar. Görev bitince anlamını yitirir; uzun süreli belleğe yazılıp yazılmayacağı ayrı bir karardır.Sözlükteki yeri
- Çok ajanlı sistemMASMulti-Agent System
- Birden çok özerk bileşenin aynı ortamda etkileşerek ortak ya da ayrı hedeflere çalıştığı sistem.Sözlükteki yeri
- Çok modlu ajanMultimodal Agent
- Metnin yanında görüntü, ses ya da ekran görüntüsü alıp bunlara göre eylem üreten ajan. Bilgisayar kullanan ajanlar bu sınıfın en yaygın örneğidir.Sözlükteki yeri
- Çok turlu istekMRTRMulti Round-Trip RequestYerleşmekte
- Sunucunun bir isteği işlerken istemciden ek bilgi isteyip beklemesini, protokol düzeyinde oturum tutmadan mümkün kılan yapı. Durumsuz çekirdeğin etkileşimli akışları nasıl koruduğunun cevabıdır.MCP 2026-07-28 spesifikasyonuyla tanımlandı; protokol çekirdeği aynı sürümde durumsuz hâle geldi.Sözlükteki yeri
- Epizodik bellekEpisodic Memory
- Ajanın geçmiş etkileşimleri olay olarak hatırlaması: ne zaman ne oldu, kullanıcı ne istedi, hangi çözüm işe yaradı. Zaman damgası taşır ve tekil olaylara bağlıdır.Sözlükteki yeri
- Fonksiyon çağırmaFunction Calling
- Modelin, tanımlı bir aracı çağırmak için gereken parametreleri üretmesi; ajan mimarisinin ilk yapı taşıdır.Sözlükteki yeriAtlas girdisi
- Görev devriHandoff
- Bir ajanın işi tanımlı bir sözleşmeyle başka bir ajana aktarması.Sözlükteki yeri
- Görev yaşam döngüsüTask Lifecycle
- Bir ajan görevinin geçtiği durumlar: oluşturuldu, çalışıyor, girdi bekliyor, tamamlandı, başarısız, iptal edildi. Uzun süren işlerde istemcinin ne yapacağını bu durum belirler.Sözlükteki yeri
- Kalıcı yürütmeDurable Execution
- Uzun süren bir iş akışının her adımının kalıcı olarak kaydedilmesi; süreç çökse, sunucu yeniden başlasa ya da onay beklenerek günlerce durulsa bile akış baştan başlamaz. Saatler süren ajan görevlerinin önkoşuludur.Sözlükteki yeri
- Kısa süreli bellekShort-Term Memory
- Tek bir oturum ya da göreve ait, bağlam penceresinde taşınan bellek. Pencere dolduğunda budanır; kalması gereken kısım uzun süreli belleğe yazılır.Sözlükteki yeri
- Kontrol noktasıCheckpointing
- Bir ajanın ya da eğitim işinin durumunun belirli anlarda diske yazılması. Ajanlarda kesintiden dönmeyi ve bir adımı geri alıp farklı denemeyi; eğitimde ise çöken bir koşuyu son kayıttan sürdürmeyi sağlar.Sözlükteki yeri
- MCP aracıMCP Tool
- MCP sunucusunun sunduğu, modelin çağırabileceği işlev. Adı, açıklaması ve JSON şeması vardır; model hangi aracı ne zaman çağıracağına bu açıklamaya bakarak karar verir.Sözlükteki yeri
- MCP göreviMCP TaskYerleşmekte
- MCP'de uzun süren işleri temsil eden yapı: istemci işi başlatır, bağlantıyı açık tutmak zorunda kalmadan durumu yoklar ve sonucu alır. Deneysel çekirdek özelliğiyken 2026-07-28 sürümünde resmî bir uzantıya taşındı.MCP 2026-07-28 ile çekirdekten çıkıp io.modelcontextprotocol/tasks uzantısına taşındı (SEP-2663).Sözlükteki yeri
- MCP günlüklemeMCP LoggingKullanımdan kalktı
- Sunucunun yapılandırılmış günlük mesajlarını istemciye protokol üzerinden göndermesi. Hata ayıklamayı kolaylaştırıyordu; yerini olağan gözlemlenebilirlik araçları aldı.MCP 2026-07-28 ile kullanımdan kaldırıldı (SEP-2577); yeni uygulamalarda kullanılmamalı.Sözlükteki yeri
- MCP istemcisiMCP Client
- Model Context Protocol'de sunucuya bağlanan taraf; genellikle bir sohbet uygulaması ya da ajan çalışma zamanı içinde çalışır ve sunucunun sunduğu araç, kaynak ve istemleri modele taşır.Sözlükteki yeri
- MCP istemiMCP Prompt
- MCP sunucusunun sunduğu, kullanıcının seçebileceği hazır istem şablonu. Aracı model çağırır, istemi kullanıcı seçer — ayrım yetki modelinin temelidir.Sözlükteki yeri
- MCP kaynağıMCP Resource
- MCP sunucusunun okunmak üzere sunduğu veri parçası — bir dosya, kayıt ya da sorgu sonucu. Araçtan farkı yan etkisinin olmaması ve bağlamı beslemek için var olmasıdır.Sözlükteki yeri
- MCP kökleriMCP RootsKullanımdan kalktı
- İstemcinin sunucuya hangi dosya sistemi sınırları içinde çalışabileceğini bildirmesi. Erişim kapsamını daraltmanın protokol içindeki yoluydu.MCP 2026-07-28 ile kullanımdan kaldırıldı (SEP-2577); yeni uygulamalarda kullanılmamalı.Sözlükteki yeri
- MCP örneklemeMCP SamplingKullanımdan kalktı
- Sunucunun, istemcinin modelinden kendi adına metin üretmesini istemesine izin veren MCP özelliği. Sunucunun kendi model anahtarını taşımadan akıl yürütme kullanmasını sağlıyordu.MCP 2026-07-28 ile kullanımdan kaldırıldı (SEP-2577); en az on iki ay çalışmaya devam edecek, yeni uygulamalarda kullanılmamalı.Sözlükteki yeri
- MCP sunucusuMCP Server
- Bir sistemin yeteneklerini Model Context Protocol arayüzüyle dışarı açan program. Bir veritabanını, dosya sistemini ya da SaaS API'sini modelin çağırabileceği araçlara dönüştürür.Sözlükteki yeri
- MCP taşımasıMCP Transport
- İstemci ile sunucu arasındaki mesajların hangi kanaldan aktığı: yerel süreçler için standart girdi/çıktı, uzak sunucular için akışlı HTTP.Sözlükteki yeri
- MCP uygulamasıMCP AppYerleşmekte
- Sunucunun istemciye gönderdiği, kum havuzuna alınmış bir çerçevede çizilen etkileşimli HTML arayüz. Araç çıktısını düz metin olarak döndürmek yerine form, tablo ya da onay ekranı göstermeyi mümkün kılar.MCP 2026-07-28 ile yayımlanan iki resmî uzantıdan biri.Sözlükteki yeri
- MCP uzantısıMCP ExtensionYerleşmekte
- Protokol çekirdeğine dokunmadan yeni yetenek eklemenin resmî yolu. 2026-07-28 sürümüyle gelen uzantı çerçevesi, çekirdeği küçük tutarken görevler ve arayüzler gibi özelliklerin ayrı sürümlenmesini sağlar.Uzantı çerçevesi MCP 2026-07-28 spesifikasyonuyla tanımlandı.Sözlükteki yeri
- MCP yetkilendirmesiMCP Authorization
- MCP sunucularının OAuth 2.1 temelli kimlik doğrulama ve yetkilendirme akışı. Hangi istemcinin hangi araca erişebileceğini belirler; 2026-07-28 sürümü bu katmanı sıkılaştırdı.Sözlükteki yeri
- Model bağlam protokolüMCPModel Context Protocol
- Modellerin dış araç ve veri kaynaklarına standart bir arayüzle bağlanmasını sağlayan açık protokol.Sözlükteki yeriAtlas girdisi
- Onay kapısıApproval Gate
- Ajanın belirli eylemleri (ödeme, silme, dışarıya mesaj) gerçekleştirmeden önce insan onayı beklediği durak. İnsanı döngüde tutmanın mimari karşılığıdır: yetki kaldırılmaz, tetiğe basma hakkı insanda kalır.Sözlükteki yeri
- PlanlamaPlanning
- Ajanın hedefi alt görevlere bölüp sırasını belirlemesi.Sözlükteki yeri
- Prosedürel bellekProcedural Memory
- Bir işin nasıl yapılacağının ajanda saklanan hâli: adım dizileri, araç kullanım kalıpları, işe yarayan istem parçaları. Ne bildiğini değil, nasıl yaptığını taşır.Sözlükteki yeri
- Semantik bellekSemantic Memory
- Ajanın olaylardan soyutlanmış bilgisi: kullanıcının tercihleri, alanın gerçekleri, kurumun kuralları. Tekil bir etkileşime değil, birçoğundan çıkarılmış genellemeye dayanır.Sözlükteki yeri
- Uzun süreli bellekLong-Term Memory
- Oturumlar arasında kalıcı olan ajan belleği. Bağlam penceresinden bağımsız bir depoda durur ve gerektiğinde getirilerek bağlama eklenir.Sözlükteki yeri
- YansıtmaReflection
- Ajanın kendi çıktısını değerlendirip düzeltmesi; hata oranını düşürebilir ama tur sayısını ve maliyeti artırır.Sözlükteki yeri
- Yapay zekâ ajanıAI Agent
- Hedef verildiğinde adımların sırasını kendi kuran, araç çağırarak iş yapan sistem.Sözlükteki yeriAtlas girdisi
- Yönetici ajanSupervisor Agent
- Alt ajanlara görev dağıtan, sonuçlarını toplayan ve genel planı elinde tutan üst düzey ajan. Çok ajanlı sistemlerde en yaygın topolojidir; alternatifi ajanların eşler arası konuşmasıdır.Sözlükteki yeri